12 Eylül’deki referandumdan çok liderlerin polemikleri konuşuluyor. Anayasa paketinin içeriğiyle ilgili kafalar karışık. İşte hayatımızı etkileyecek o paket:

10. Madde
POZİTİF AYRIMCILIK:
Anayasa’nın 10. maddesinde ‘’Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür’’ deniyor. Bu maddeye, ‘’Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz’’ fıkrası ekleniyor.

20. Madde
KİŞİSEL VERİLER:
Yapılan değişiklikle herkes kişisel verilerinin korunmasını isteyebilecek. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenecek.

23. Madde
YURT DIŞI YASAĞI:
Anayasa’nın 23. maddesinin 3. fıkrası şöyle değiştiriliyor: Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hakim kararına bağlı olarak sınırlandırılabilecek.

41. Madde
ÇOCUK HAKLARI:
Anayasa’nın 41. maddesinde ailenin korunması ve çocuk hakları ele alonıyor. Maddeye; ‘’Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı koruyucu tedbirleri alır’’ hükmü ekleniyor.

51. Madde
SENDİKAL HAKLAR:
Anayasa’nın 51. maddesinin 4. fıkrası, aynı zamanda aynı iş kolunda birden fazla sendikaya üye olunamayacağı hükmü getiriyor. Değişiklikle söz konusu fıkra yürürlükten kaldırılıyor.

ANAYASA MAHKEMESİNİN YAPISI
146. 147. ve 148. maddelerde yapılacak değişikliklerle Anayasa Mahkemesi’nin yapısı yeniden düzenlenecek. Mahkemenin üye sayısı 11’den 17’ye çıkartılacak ve hepsi asıl üye olacak. Üyelerin 3’ünü meclis, 14’ünü ise Cumhurbaşkanı seçecek. Yüksek Mahkeme, iki bölüm ve Genel Kurul olarak çalışacak. Anayasa Mahkemesi üyeleri, gizli oyla bir başkan ve iki başkanvekili seçecek. Süresi bitenler yeniden seçilebilecek. Üyelerin görev süresi 12 yılla sınırlanacak. Mahkemeye kişisel başvuru yapılabilecek.

53. Madde
TOPLU SÖZLEŞME:
Anayasa’nın 53. maddesi, memur ve diğer kamu görevlilerine sadece toplu görüşme hakkı tanıyor. Yeni hükümlerle, memur ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme yapma hakkı getiriliyor.

54. Madde
GREV HAKKI:
Grev ve lokavt hakkına sınırlamalar getiren, Anayasa’nın 54. maddesinin 3. ve 7. fıkraları yürürlükten kaldırılıyor. Böylece sendikal haklar ile grev ve lokavt hakkının kullanılabilmesi bakımından adım atılmış oluyor.

128. Madde
ÖZLÜK HAKLARI:
Memur ve diğer kamu görevlilerinin nitelik, atanma, aylık, ödenek gibi özlük haklarının kanunla düzenleneceği hükmü yer alıyor. Memur ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı olduğu hükme bağlanıyor.

129. Madde
DİSİPLİN CEZALARI:
Anayasa’nın 129. maddesindeki değişiklikle disiplin kararları düzenleniyor. Buna göre; memurlar ve diğer kamu görevlilerine verilen uyarma ve kınama cezalarının da yargı denetimine açılması öngörülüyor.

74. Madde
OMBUSDMANLIK:
Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsman) oluşturuluyor. Meclis’e bağlı olacak kurum idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceleyecek. Kamu başdenetçisini, meclis gizli oyla seçecek.

HSYK’NIN YAPISI
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun (HSYK) yapısını düzenleyen 159. maddedeki değişiklik kapsamında HSYK’nın 7 olan asıl üye sayısı 22’ye, 5 olan yedek üye sayısı ise 10’a çıkacak. HSYK, 3 devre halinde çalışacak. Adalet Bakanı kurul başkanlığını yürütmeye devam edecek. 4 yıllık görev süresi biten üyeler yeniden seçilebilecek. Kurulun ‘’meslekten çıkarma’’ cezasına ilişkin kararına itiraz yolu getiriliyor. Kurulun diğer kararları yargıya taşınamayacak.

84. Madde
MİLLETVEKİLLİĞİ:
‘’Milletvekilliğinin Düşmesi’’ başlıklı 84. maddenin son fıkrası kaldırılıyor. Böylece milletvekilliğinin düşürülmesi uygulaması kaldırılıyor.

94. Madde
MECLİS DİVANI:
3. fıkrada yapılması öngörülen değişikliğe göre Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı seçimleri her yasama döneminde iki kez yapılacak. İlk seçilenlerin görev süresi iki yıl olacak, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi ise o yasama döneminin sonuna kadar devam edecek.

125. Madde
YAŞ’A YARGI YOLU:
Yüksek Askeri Şura’nın (YAŞ) terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç, her türlü ilişik kesme kararlarına yargı yolu açılacak. Ayrıca yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olacak, yerindelik denetimi olmayacak.

145. Madde
ASKERİ YARGI:
Askeri yargı, askeri ve disiplin mahkemelerince yürütülecek. Askeri mahkemeler, asker kişiler tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakacak. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar, sivil mahkemede görülecek.

156. Madde
ASKERİ YARGITAY:
Askeri Yargıtay üyelerinin disiplin ve özlük işlerinde askerlik hizmetinin gereklerine bakılmayacak. Bunun için hakimlik teminatı esasları dikkate alınacak. Yüksek Askeri İdare Mahkemesi’ne hakimlik teminatı getirilecek.

SİYASİ PARTİ KAPATMALAR
149. maddede yapılacak değişikliğe göre, Anayasa Mahkemesi’nin bölümleri başkanvekilinin başkanlığında 4 üyenin katılımıyla toplanacak. Genel Kurul ise başkanvekilinin başkanlığında en az 12 üye ile toplanacak. Kararlar salt çoğunlukla alınacak. Siyasi partilere ilişkin dava ve başvurulara Yüce Divan sıfatıyla Genel Kurul bakacak. Anayasa değişikliğinde iptale, siyasi partilerin kapatılmasına ya da devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için üye tam sayısının üçte ikisinin oyu aranacak.

166. Madde
EKONOMİ KONSEYİ;
‘’Ekonomik ve Sosyal Konsey’’ Anayasa kapsamına alınıyor. Konsey, ekonomiye ilişkin konularda hükümete danışmanlık yapacak.

144. Madde
HAKİM VE SAVCI DENETİMİ:
Değişikliğe göre, adalet hizmetleri ile savcıların idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığı’nca denetimi, adalet müfettişleri ile hakim ve savcı mesleğinden olan iç denetçiler; araştırma, inceleme ve soruşturma işlemleri ise adalet müfettişleri eliyle yapılacak.

Geçici 15. Madde
DARBECİLERE YARGI YOLU:
Anayasa’nın, 12 Eylül dönemindeki Milli Güvenlik Konseyi üyeleri ile bu dönemde kurulan hükümetler ve Danışma Meclisi’nde görev alanların yargılanmasını önleyen geçici 15. maddesi yürürlükten kaldırılıyor. Bu değişiklikle 12 Eylül darbecilerine yargı yolu açılacak.